Pazar - Kültür Varlıkları

Pazar-Hemşin yolu üzerinde, Pazar ilçe merkezine yaklaşık 3 kilometre uzaklıktaki Hotri Mevkisi'nde bulunan köprü, geçmişte Kocaköprü ve Elmalık köyleri arasındaki ulaşımı sağlamıştır. Doğu-batı doğrultusunda uzanan yapı, taş malzeme ile inşa edilmiş geleneksel kemerli köprüler arasında yer almakta olup dört gözlüdür. Köprünün ortasında büyük bir kemer açıklığı, batı tarafında orta büyüklükte bir kemer açıklığı, doğu tarafında ise bir orta ve bir küçük kemer açıklığı bulunmaktadır. Kemerler ve korkuluklarda kesme taş, diğer bölümlerde ise moloz taş kullanılmış, köprü yolu düzenli moloz taş döşeme ile kaplanmıştır. Büyük kemerin oturduğu ayaklarda yer alan taş selyaranlar, suyun akış hızını keserek köprü ayaklarını akıntının aşındırıcı etkisinden korumaktadır. Toplam 68,80 metre uzunluğa ve 3,05 metre genişliğe sahip olan köprü, geleneksel taş köprü mimarisinin bölgedeki önemli örneklerinden biridir.

1. Dünya Savaşı’nda bölgede mücadele ederek şahadete yürüyen şehitlerimizin kabirleri için Pazar ilçesine bağlı Şehitlik Köyü'nde bulunan anıtdır, Rize il merkezine yaklaşık 51 kilometre uzaklıktadır. 1 adet şehitlik anıtı, 2 adet kitabe ve 32 adet şehit mozolesi ile yürüyüş yollarından oluşmaktadır

Ciha Kalesi, Rize'nin Pazar ilçesine bağlı Şentepe Köyü sınırları içerisinde, Hemşin Vadisi'ne hâkim yaklaşık 350 metre rakımlı stratejik bir tepe üzerinde yer almaktadır. Bölgenin doğal savunma hattının önemli bir parçasını oluşturan kale, vadiden geçen ulaşım güzergâhını ve çevresini kontrol edebilecek konumuyla dikkat çekmektedir. Mimari özellikleri değerlendirildiğinde Trabzon Rum İmparatorluğu döneminde, büyük olasılıkla 13. veya 14. yüzyılda inşa edildiği kabul edilmektedir. Düzensiz çokgen planlı olarak inşa edilen kale, yaklaşık 640 metrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Yapının kuzeydoğusunda ana giriş kapısı bulunmakta olup, bu giriş yarım daire planlı iki burç ile korunmaktadır. Güney bölümünde ise dikdörtgen planlı bir burç yer almakta ve savunma sistemini tamamlamaktadır. Tepeyi çevreleyen sur duvarları moloz taştan inşa edilmiş olup yer yer orijinal yüksekliğini korumaktadır. Özellikle güney kesimde sur duvarları yaklaşık 8 metreye ulaşmaktadır. Burçlar ve surlar üzerinde bulunan daire, kare ve dikdörtgen biçimindeki mazgal ve gözetleme açıklıkları, yapının hem savunma hem de çevreyi kontrol etme amacıyla tasarlandığını göstermektedir. Güney burcunda ahşap kirişlerle oluşturulduğu anlaşılan ikinci kat düzeni, burcun gözetleme kulesi olarak kullanıldığını düşündürmektedir. Kale içerisinde tek nefli küçük bir şapelin kalıntıları ile taş, metal ve pişmiş toprak eserler tespit edilmiştir. Kitabesi bulunmayan yapının mimari özellikleri ve arkeolojik buluntuları, Trabzon Rum İmparatorluğu dönemine ait önemli bir askerî merkez olduğunu ortaya koymaktadır. Küçük ölçekli olmasına rağmen bulunduğu hâkim konum sayesinde haberleşme, gözetleme ve savunma amaçlı kullanıldığı değerlendirilmektedir. Ciha Kalesi'nin bulunduğu bölge, tarih boyunca Karadeniz'in önemli geçiş ve yerleşim alanlarından biri olmuştur. Erken Tunç Çağı'ndan itibaren iskâna sahne olan yöre; Kimmerler, İskitler, Persler, Pontos Krallığı, Roma ve Doğu Roma (Bizans) egemenlikleri altında kalmıştır. 1204 yılında Trabzon Rum Devleti'nin kurulmasının ardından bölgedeki savunma sistemi yeniden düzenlenmiş, özellikle III. Aleksios Komnenos döneminde kaleler güçlendirilerek sınır güvenliği artırılmıştır. Osmanlı hâkimiyetine geçtikten sonra da stratejik önemini koruyan kale ve çevresindeki savunma yapıları, özellikle Doğu Karadeniz kıyılarının güvenliğinin sağlanmasında rol oynamıştır. Günümüzde Ciha Kalesi, özgün planını büyük ölçüde koruyan burçları, sur duvarları ve hâkim konumuyla Doğu Karadeniz'in Orta Çağ savunma mimarisini yansıtan önemli kültür varlıklarından biri olarak öne çıkmaktadır. Hem tarihî geçmişi hem de Hemşin Vadisi'ne hâkim etkileyici manzarasıyla bölgenin dikkat çeken tarihî yapıları arasında yer almaktadır.

Kare bir plana sahip olan kale, kıyıya yakın bir kayalık üzerinde yer almaktadır. Kayalığın kıyı ile bağlantısı bulunmamaktadır. Yapının inşasında düzgün kesme taş kullanılmıştır. Kalenin girişi batı cephesinde yer almaktadır. Yuvarlak kemerli mazgal pencereleri bulunmaktadır. Gözetleme kulesi olarak yapılan kale, Osmanlı Dönemi’nde de kullanılmıştır. Kesin olmamakla birlikte ilk yapım tarihinin 13-14. yüzyıllarda olduğu tahmin edilmektedir.

Başköy Köprüsü, Rize'nin Pazar ilçesinin Başköy köyünde bulunan bir kemer köprüdür. Köprünün ilçe merkezine uzaklığı 13 kilometredir. 4 metre yüksekliğindeki köprü, 7 metre uzunluğunda ve 2.6 metre genişliğindedir. Köprüdeki farklı renkte taşlar, köprünün çok kez onarımdan geçtiğini göstermektedir. Hemşin Deresi'nin bir kolu olan Çaykale Deresi'nin üzerine inşa edilen köprü, eski Çayeli-Hemşin ticaret yolu üzerinde konumlanmıştır.