Rize Kültür Varlıkları

İkizdere ilçesine bağlı Yukarı Şimşirli Köyü'nde bulunan taş köprü, ilçe merkezine yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Osmanlı'nın son dönemlerinde inşa edildiği düşünülen eser, tek gözlü kemerli yapısı ve sağlam taş işçiliğiyle dikkat çekmektedir. Yüksek debili dere üzerinde inşa edilen köprü, uzun yıllar boyunca köy içi ulaşımın en önemli bağlantılarından biri olmuştur. Günümüzde çevresindeki doğal doku ve geleneksel köy yerleşimiyle birlikte bölgenin kültürel mirasını yansıtan önemli yapılardan biri olarak varlığını sürdürmektedir.

ileki Mağarası, Rize'nin İyidere ilçesine bağlı Çiftlik Köyü sınırlarında yer alan ve tamamen insan eliyle oluşturulmuş önemli bir kültürel miras alanıdır. Karadeniz mutfağında yüzyıllar boyunca kullanılan geleneksel pileki kaplarının yapımında kullanılan özel taşın çıkarılması sonucunda meydana gelen mağara, bölgenin taş işçiliği ve üretim kültürünü günümüze taşıyan nadir yapılardan biridir. Isıyı uzun süre muhafaza etme özelliğine sahip pileki taşları, özellikle mısır ekmeği, hamsili ekmek ve diğer yöresel yemeklerin pişirilmesinde yaygın olarak kullanılmıştır. Mağaranın geçmişi yaklaşık dört bin yıl öncesine kadar uzanmaktadır. Arkeolojik ve tarihî değerlendirmelere göre burada pileki taşı çıkarma faaliyetleri M.Ö. 2300'lü yıllarda başlamış ve modern pişirme araçlarının yaygınlaşmasına kadar kesintisiz şekilde sürdürülmüştür. Uzun yıllar boyunca yalnızca bölge halkının ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayan pileki taşları, çevre yerleşimlere de gönderilerek önemli bir ekonomik değer oluşturmuştur. Tamamı insan gücüyle oyularak oluşturulan mağara, geniş giriş salonları ve bunların devamında uzanan çok sayıda galeriden meydana gelmektedir. İç kısımlarda taş çıkarımı sırasında oluşan kuyular ve su birikintileri yer almakta olup, bu durum mağaraya etkileyici bir yer altı görünümü kazandırmaktadır. Yaklaşık 1.500 metrelik bölümü günümüzde ziyaret edilebilen mağara, hem madencilik tarihini hem de geleneksel üretim tekniklerini gözler önüne sermektedir. Gerçekleştirilen çevre düzenleme ve restorasyon çalışmaları kapsamında mağara içerisindeki toprak ve molozlar temizlenmiş, yürüyüş güzergâhları oluşturulmuş ve aydınlatma sistemleri kurulmuştur. Böylece Pileki Mağarası güvenli bir şekilde ziyarete açılarak kültür turizmine kazandırılmıştır. Gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projeler kapsamında ise pileki taşı üretiminde kullanılan geleneksel aletlerin sergileneceği bir müze ile yöresel lezzetlerin tanıtılacağı sosyal alanların oluşturulması hedeflenmektedir. Bugün Pileki Mağarası, yalnızca geçmişte kullanılan bir taş ocağı değil; Karadeniz'in mutfak kültürünü, geleneksel taş işçiliğini ve binlerce yıllık üretim mirasını bir arada yaşatan önemli bir kültür ve turizm destinasyonu olarak öne çıkmaktadır.

Doğal güzellikleriyle Karadeniz’in nadide illerinden biri olan Rize, hem yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktası hem de ülkemizin ve dünyanın çay başkentidir. Çayın, UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne eklenmesiyle dünya çapında bir değer kazanan bu köklü kültür, kentin sahil dolgu alanında yükselen Rize Çay Çarşısı ile hayat bulmaktadır. Çay Çarşısı; bölgenin temel geçim kaynağı olan çayın kültürel ve ticari hikayesini yaşatmak, yerel ürünlerin işlenerek ekonomiye kazandırılmasını sağlamak ve Rize’nin sosyal hayatına nitelikli bir dinamizm katmak amacıyla kurulmuş eşsiz bir cazibe merkezidir. Projenin simgesi olan dev bardak çarşının en dikkat çekici ve ikonik yapısıdır, Bu mimari harikası yapı 30 metre yüksekliğinde, 8 kattan oluşmaktadır ve 1543 metrekare kapalı alana sahiptir. 13D Sinema Salonu: Ziyaretçilere çayın serüvenini ve Rize'yi sıra dışı bir teknolojiyle yaşatan 13 boyutlu özel bir sinema salonu barındırır. Bünyesindeki Çay Müzesi ve fotoğraf sergisiyle çayın demlenmesinden bardak seçimine ve sunumuna kadar tüm tarihsel süreci gözler önüne serer. En üst katında, misafirlerine benzersiz bir Rize manzarasını izleme imkanı sunan keyifli bir seyir terası yer almaktadır. Çarşıda Sizi Neler Bekliyor? Eşsiz Çay Deneyimi ve Alışveriş: Rize'nin köklü çay markalarının ve yerel üreticilerin yer aldığı 25'ten fazla özel çay dükkanı bulunmaktadır. Ziyaretçiler burada farklı aromalardaki yöresel çayları tadabilir ve güvenle satın alabilirler. Yöresel Lezzetler ve Coğrafi İşaretli Ürünler: Çarşı içerisinde Rize’ye özgü coğrafi işaretli ürünlerin satıldığı dükkanlar, restoranlar ve otantik çay evleri mevcuttur. Karadeniz Mutfağının Zirvesi (Nalia): Karadeniz’in aslına uygun yöresel lezzetlerini deneyimlemek isteyenlerin vazgeçilmez durağı ise çarşı bünyesinde hizmet veren Nalia Karadeniz Mutfağı'dır. Nalia şeflerinin özenle hazırladığı menüler, Rize ziyaretinizi unutulmaz bir lezzet yolculuğuna dönüştürür. Kültür ve Sosyal Yaşam: Özellikle yaz aylarında geniş ve huzurlu bahçelerinde ince belli bardaktan çay içme keyfi sunan Çay Çarşısı; düzenlenen konserler, atölyeler ve söyleşilerle bölgenin en nitelikli sosyalleşme alanı konumundadır.

Ardeşen ilçesine bağlı Köprüköy Mahallesi'nde, eski adıyla Timisvat olarak bilinen yerleşimde bulunan tarihî taş köprü, ilçe merkezine yaklaşık 18 kilometre uzaklıktadır. Büyük olasılıkla 18. veya 19. yüzyılda inşa edilen köprü, tek gözlü sivri kemerli yapısıyla Doğu Karadeniz taş köprü mimarisinin karakteristik özelliklerini taşımaktadır. Uzun yıllar boyunca yerleşim alanları ile tarım arazileri arasında ulaşımı sağlayan köprü, günümüzde de özgün mimarisini büyük ölçüde korumaktadır. Çevresini saran çay bahçeleri ve doğal dere yatağı, yapıya etkileyici bir görünüm kazandırmaktadır.

Ardeşen ilçesine bağlı Tunca Beldesi'nde bulunan Tunca Köprüsü, ilçe merkezine yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Osmanlı döneminde inşa edildiği değerlendirilen köprü, tek gözlü sivri kemerli mimarisi ve dayanıklı taş işçiliğiyle dikkat çekmektedir. Uzun yıllar boyunca Tunca Vadisi'ndeki yerleşimler arasında ulaşımı sağlayan yapı, bugün de bölgenin tarihî kimliğini yansıtan önemli eserlerden biri olarak varlığını sürdürmektedir. Çevresindeki gür ormanlar ve akarsu yatağı, köprüye etkileyici bir doğal görünüm kazandırmaktadır.

Doğanay Köyü Camii’nde altı farklı kitabe vardır. Bunlardan birincisi bodrum giriş kapı üzerinde olup “1315/1898”, ikincisi ise cami giriş kapısında “Bismillahirrahmanirrahim 1329/1911” yazılıdır. Üçüncü kitabe mahfil katında, kuzeydoğu duvarında, “Boya vurulduğu tarih 1957” şeklinde geçmektedir. Dördüncü kitabe minber kapısında, “Boya Tarihi 1957, Allahümme ya müfettihal ebvab iftah lena hayral bab sene 1343” beşincisi ise minber kapısının arkasına yerleştirilmiş olup yazıtta, “Bu mescidin ikmali ramazanı şerifinin onundadır sene 1245/1830” yazısı ve tarihi yer almaktadır. Altıncı yazıt mihrap üzerinde “Küllemâ dehale aleyhâ Zekeriyyal Mihrab Sene 1245/1830 Ya Muhammed kıl şefaat”, verilmiştir. Cami ile ilgili tutulan rapor ve yapılan çalışmalarda, kapı girişlerindeki tarihlerden hareketle 1315/1898-1329/1911 tarihleri esas alınarak bu dönemde inşa edildiği belirtilmiştir. Asıl kitabe minber kapısı arkasında kaldığı için görülememiştir. Kitabede geçen ikmal kelimesinin bitirme anlamına gelmesi caminin, 1830’dan önce yapımına başlanıldığı ve bu tarihte de bitirildiğine işaret etmektedir. 1799 tarihli vakıf kaydında ise caminin imam ve hatipliğine gönüllü hizmet eden Hacı İbrahim-zade Ali ismi geçmektedir. Buna göre vakıf kaydına istinaden caminin, 1799 yılı civarın inşa edildiği ve imamının olduğu ortaya çıkmaktadır. Kitabelerden hareketle, 1830’da caminin yenileme işlemleri gerçekleştirilerek bitirilmiş, 1898 ve 1911’lerde tamir görmüş, 1957 yılında ise çeşitli boya veya bezeme işlemleri tamamlanmıştır Bölgenin en önemli ahşap camisi olan yapının üzerinde herhangi bir usta ismine rastlanılmamıştır.

Çamlıhemşin ilçesine bağlı Şenyuva Köyü'nde bulunan Çinçiva Köprüsü, ilçe merkezine yaklaşık 12 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. 1696 yılında inşa edildiği kabul edilen köprü, Doğu Karadeniz'in en tanınmış tarihî taş köprülerinden biridir. Tek gözlü sivri kemerli yapısı ve zarif taş işçiliğiyle dikkat çeken eser, Fırtına Deresi üzerinde yüzyıllardır ayakta kalmayı başarmıştır. Tarihî konaklar ve doğal güzelliklerle çevrili köprü, günümüzde Rize'nin en çok fotoğraflanan kültür varlıklarından biri olarak öne çıkmaktadır.

Çayeli ilçesine bağlı Kaptanpaşa beldesinin Yeşiltepe Mahallesi'nde yer alan köprü, ilçe merkezine yaklaşık 20 kilometre uzaklıktadır. Osmanlı'nın son dönemlerinde inşa edildiği düşünülen yapı, tek gözlü sivri kemerli mimarisiyle Doğu Karadeniz taş köprü geleneğini yansıtmaktadır. Kesme taş işçiliğiyle inşa edilen köprü, uzun yıllar boyunca bölge halkının günlük ulaşımında önemli bir rol üstlenmiştir. Çevresini saran çay bahçeleri ve gür bitki örtüsü, köprünün tarihî siluetini tamamlayan doğal bir atmosfer oluşturmaktadır

Fındıklı ilçesine bağlı Çağlayan Vadisi boyunca uzanan tarihi konaklar, Doğu Karadeniz sivil mimarisinin günümüze ulaşan seçkin örnekleri arasında yer almaktadır. Fındıklı ilçe merkezine yaklaşık 7 kilometre uzaklıkta bulunan vadi, deniz seviyesinden başlayarak yaklaşık 1.500 metre rakıma kadar yükselmektedir. Ahşap ve taş işçiliğinin ustalıkla bir araya getirildiği konaklar, bölgenin geleneksel yaşam kültürünü yansıtırken çevresindeki gür ormanlar, çay bahçeleri ve derelerle bütünleşerek ziyaretçilere hem kültürel hem de doğal bir gezi deneyimi sunmaktadır.

Fındıklı ilçesine bağlı Çağlayan Köyü'nde bulunan Çağlayan Köyü Taş Köprüsü, ilçe merkezine yaklaşık 8 kilometre uzaklıkta yer almaktadır. Muhtemelen 19. yüzyılda inşa edilen köprü, tek kemerli yapısı ve yörede bolca bulunan doğal taş malzemesiyle dikkat çekmektedir. Yüzyıllar boyunca köyler arasındaki ulaşımı sağlayan köprü, çevresindeki orman dokusu ve dere yatağıyla bütünleşerek doğal bir görünüm sunmaktadır. Günümüzde hem tarihî değeri hem de bulunduğu doğal çevre sayesinde ziyaretçilerin ilgi gösterdiği kültür varlıkları arasında yer almaktadır.

Kıbledağı Hacı Hafız Yusuf Yılmaz Camii, Rize'nin Güneysu ilçesinde, deniz seviyesinden 1.130 metre yükseklikte bulunan Kıbledağı'nın zirvesinde yer almaktadır. İlçenin birçok noktasından görülebilen ve kıble yönünde konumlandığı için bu adla anılan dağ üzerindeki cami, etkileyici mimarisi ve Karadeniz'in eşsiz doğal manzarasıyla bölgenin önemli inanç ve ziyaret merkezlerinden biridir. Kıbledağı'ndaki ibadet geleneği 19. yüzyıla kadar uzanmaktadır. İlk cami, 1800'lü yıllarda Meşula Mehmet Efendi ile Kuş Ahmed Efendi tarafından ahşap olarak inşa edilmiştir. Uzun yıllar dua ve ibadet merkezi olarak hizmet veren yapı, bölgeye yürüyerek gelen ziyaretçilere konaklama imkânı da sunmuştur. Ahşap caminin 1960 yılında çıkan yangında zarar görmesinin ardından Hacı Hafız Yusuf Yılmaz tarafından taş malzeme kullanılarak yeniden inşa edilmiş ve ibadete açılmıştır. Günümüzde görülen cami ise kapsamlı bir proje kapsamında yaklaşık iki yıllık çalışmanın ardından tamamlanmıştır. Osmanlı klasik dönem mimarisinden esinlenilerek tasarlanan yapı, İstanbul Üsküdar'daki Şemsi Ahmet Paşa Camii'nin mimari özellikleri örnek alınarak inşa edilmiştir. Caminin açılışı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Güneysu ziyareti sırasında gerçekleştirilmiştir. Cami çevresinde ziyaretçilerin rahat vakit geçirebilmeleri amacıyla yürüyüş yolları, dinlenme alanları, seyir terasları, çay içilebilecek sosyal alanlar ve mesire yerleri düzenlenmiştir. Doğal güzellikleri, temiz havası ve geniş panoramik manzarasıyla Kıbledağı Hacı Hafız Yusuf Yılmaz Camii, yalnızca ibadet etmek isteyenlerin değil, doğa ve fotoğraf tutkunlarının da uğrak noktalarından biri hâline gelmiştir. Özellikle bulut denizi manzarası ve gün doğumu ile gün batımında sunduğu eşsiz görüntüler, bölgeyi Rize'nin en çok ziyaret edilen turizm destinasyonlarından biri yapmaktadır.